Gốm Nam Bộ Hành Trình Di Sản: Khi Hiện Tại Là Sự Tiếp Nối Của Quá Khứ

Trải qua năm buổi trò chuyện, với mở đầu là di tích khảo cổ học về lò gốm Hưng Lợi đã mở ra câu chuyện về niên đại xuất hiện của nghề thủ công này trên mảnh đất Sài Gòn xưa, nó không chỉ là sự suy đoán mà là cả một chứng nhân lịch sử vẫn nằm đó nhưng bị che phủ bởi lớp bụi của thời gian và sau đó là câu chuyện của gốm đương đại, một câu chuyện cũng rất thời sự làm sao cho gốm sống đúng với những giá trị văn hóa của nó? là câu hỏi đặt ra khiến ai cũng phải suy ngẫm, có phải mọi cái truyền thống đều phải sứt mẻ, có phải truyền thống là không toàn vẹn?

 

 

Nối dài chuỗi trò chuyện là câu chuyện của gốm Cây Mai một sản phẩm vô cùng đặc trưng bằng kỹ nghệ đúc khuôn tinh xảo đã làm nên những kiệt tác gốm không chỉ là đồ gia dụng mà còn là cả một đời sống văn hóa tinh thần, những giá trị truyền thống qua các dãy nhà phố người Quảng Đông trên các gờ nóc mái với các điển tích vô cùng đặc sắc. Có lẽ đất đã hóa hồn người tự khi nào mà ta không hay biết, người có thể đã không còn nhưng những kiệt tác ấy vẫn còn mãi để lòng người vẫn còn mê mẩn về một kiệt tác mang tên gốm Cây Mai - Đề Ngạn.

 

 

Xuôi dòng lịch sử vùng đất Nam Bộ, mảnh đất Bình Dương là cái nôi ra đời của dòng gốm Lái Thiêu - một dòng gốm gia dụng thân thuộc với hầu khắp các nơi trên khắp mảnh đất Nam Bộ từ cái chén, cái muỗng, cái chậu đến cái lu cái hũ…tất cả mọi thứ để đáp ứng nhu cầu của người dân. Lái Thiêu mảnh đất mà cả ba cộng đồng người Hoa Quảng Đông - Triều Châu - Phúc Kiến cùng nhau chia sớt sản vật quê hương, qua bàn tay tài nghệ mà làm nên cái đặc trưng riêng cho dòng gốm Lái Thiêu trứ danh. Người Hoa Quảng Đông với các sản phẩm phủ lên mình lớp men ve chai, coban đặc trưng không lẫn vào đâu được…còn người Triều Châu không cầu kỳ thơ văn phóng những nét vẽ của người thợ vẽ trên nền gốm men màu hay xanh trắng. Gốm Lái Thiêu của người Hoa Phúc Kiến mang trong mình vẻ đẹp của dòng men nâu đặc trưng là các lu, hũ, khạp màu da lươn da bò mà ta có thể bắt gặp ở đâu đó mỗi khi ngược xuôi Nam Bộ. Với những đặc trưng riêng biệt đó gốm Lái Thiêu cũng dần hồi sinh nhưng các làng nghề thì cũng dần vắng bóng, cũng không mấy ai hiểu hết cái đẹp của dòng gốm này. Để từ đó cùng nhau tìm ra câu trả lời cho câu hỏi đầy trăn trở “phải cần làm gì để dòng gốm này sống dậy đúng với giá trị ban đầu?” một hội chợ, một cuộc triển lãm hay khoác lên nó một giá trị mới…và có phải chăng mỗi dòng gốm cũng ôm trong nó một nỗi niềm riêng và như đợi chờ bóng dáng những hậu bối viết tiếp câu chuyện tiền nhân.

 

 

Gốm đỏ Vĩnh Long làng nghề trăm tuổi xuôi mình nơi dòng sông Hậu tuy không sinh ra từ đôi bàn tay của những nghệ nhân người Hoa nhưng cũng mang trong mình những câu chuyện đáng ngẫm. Xuất thân là làng nghề làm gạch ngói ven kênh Thầy Cai với màu đỏ đặc trưng, lúc bấy giờ sánh ngang với gốm Ý và là sản phẩm mà người mẹ đất ban tặng cho mảnh đất phù sa. Trải qua bao biến thiên của lịch sử làng nghề trăm tuổi đang đứng trước những thách thức về sự sống còn của làng nghề. Và những người con của mảnh đất ấy cũng không chịu thua trước sự mất dần của một thứ được gọi là di sản. Nhưng để cho làng nghề trăm tuổi ấy thật sự trỗi dậy là cả một sự nỗ lực không ngừng của cả chính quyền và nhân dân, những người con có niềm yêu văn hóa chung tay giữ gìn và phát huy. Đến với buổi trò chuyện chuyên đề “Gốm đỏ Vĩnh Long sự trỗi dậy của làng nghề trăm tuổi”. Bạn đọc cũng biết thêm về trường phái gốm mỹ thuật mang đầy tính mỹ thuật hướng con người đến vẻ đẹp bên trong và cảm xúc cá nhân như một liệu pháp trị liệu tâm lý khi xã hội đang đứng trước tình trạng gia tăng tình trạng căng thẳng tinh thần, đặc biệt là ở giới trẻ.

 

 

Chuỗi trò chuyện gốm Nam Bộ - Hành trình di sản không chỉ giúp bạn đọc tìm về những nét đẹp truyền thống của gốm mà còn mang đến những câu chuyện rất nhân văn rất đương đại. Kết thúc chuỗi chương trình là câu chuyện của sự tiếp nối của những giá trị nhân văn sâu sắc khi người trẻ vẫn nặng lòng với những giá trị văn hóa truyền thống. Để cùng nhau lan tỏa những thông điệp ý nghĩa, bằng sức trẻ và lòng nhiệt huyết của mình những người trẻ đã làm hồi sinh những điều giá trị truyền thống, làm cho nó trở nên phù hợp hơn với xã hội đương đại, để hòa nhập với thế giới bên ngoài nhưng cũng không đánh mất đi bản sắc của chính mình. Điều đó đã chứng minh cho nhân định “người trẻ không thờ ơ với những giá trị truyền thống”. Đó cũng chính là thông điệp mà Thư viện muốn mang đến thông qua chuỗi chương trình không chỉ mang đến những câu chuyện truyền thống mà còn là những vấn đề rất hiện đại.

 

 

Như vậy trải qua 5 buổi trò chuyện với nhiều đề tài thảo luận khác nhau nhưng đó là một sợi dây kết nối từ quá khứ đến hiện tại chờ đợi chúng ta cùng nhau khám phá, bảo tồn và phát huy. Dù hoạt động trực tiếp đã khép lại, nhưng chương trình online vẫn luôn tiếp diễn và phục vụ bạn đọc tại website Thư viện số Nguyễn An Ninh.