Hành trình điền dã về phương Nam
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | ĐÌNH THẦN THẮNG TAM - DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA BÊN BỜ PHỐ BIỂN VŨNG TÀU
Khu di tích Đình Thắng Tam tọa lạc tại số 77A, đường Hoàng Hoa Thám, phường Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh. Cũng như những thiết chế đình làng Nam Bộ khác, đình được hình thành phục vụ cho nhu cầu tín ngưỡng của người dân, gắn liền với sự hình thành làng xã nơi đây và trở thành một biểu tượng văn hóa của Bà Rịa – Vũng Tàu lúc bấy giờ.
Hành trình điền dã về phương Nam
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | HỘI QUÁN TAM SƠN - DI TÍCH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT GIỮA LÒNG CHỢ LỚN
Hội quán Tam Sơn tọa lạc tại 118 đường Triệu Quang Phục, phường Chợ Lớn, TP.HCM, đây là trụ sở của di dân người Hoa quê ở Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Hoa. Tam Sơn là ba ngọn núi Bình Sơn, Cửu Tiên Sơn, Việt Vương Sơn ở Phúc Châu.
Chuyện chữ nghĩa phương Nam
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM | KHI TỪ “BA” KHÔNG CÒN DÙNG ĐỂ ĐẾM - “BA CHỚP BA NHÁNG”, “BA ĐỒNG BẢY ĐỖI”, “BA SỚN BA SÁC”
Trong nhịp sống hằng ngày của cư dân vùng đất Nam Bộ, hẳn không ít lần bà con bắt gặp những câu như: “Nói gì mà ba đồng bảy đỗi vậy!”, “Nghe ba chớp ba nháng chẳng hiểu gì hết!” hay “Coi chừng ba sớn ba sác bỏ quên đồ đó!” Những cách nói ấy đã ăn sâu vào lời ăn tiếng nói của người dân Tây Nam Bộ, vừa tạo nhịp điệu tự nhiên, vừa làm cho câu chuyện trở nên sinh động và giàu sắc thái biểu cảm. Thế nhưng, với những ai chưa quen với phương ngữ Nam Bộ, những cách nói này dễ mang cảm giác bối rối bởi từ ngữ lạ tai khiến người nghe khó đoán được ý nghĩa. Nhìn chung, dù mỗi cụm từ đều mang một sắc thái biểu đạt riêng và được dùng trong những ngữ cảnh khác nhau nhưng đều có điểm chung là giàu tính khẩu ngữ, nhịp điệu hài hòa dễ gây ấn tượng với người nghe. Vậy thực chất “ba chớp ba nháng”, “ba đồng bảy đỗi” và “ba sớn ba sác” được dùng theo nghĩa thế nào?
Tọa độ phương Nam
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM | AN GIANG NÚI RỘNG SÔNG DÀI BIỂN LỚN
Sự kiện 1698 với việc Nguyễn Hữu Cảnh xác lập quyền cai trị của Chúa Nguyễn đối với vùng Đồng Nai, Sài Gòn thì sự kiện 1757 đã xác lập quyền cai trị của Chúa Nguyễn đối với cả vùng đồng bằng sông Cửu Long từ Nam Sài Gòn đến Châu Đốc, Hà Tiên và tận mũi Cà Mau.
Blogs
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM | KHI TỪ “BA” KHÔNG CÒN DÙNG ĐỂ ĐẾM - “BA CHỚP BA NHÁNG”, “BA ĐỒNG BẢY ĐỖI”, “BA SỚN BA SÁC”
Trong nhịp sống hằng ngày của cư dân vùng đất Nam Bộ, hẳn không ít lần bà con bắt gặp những câu như: “Nói gì mà ba đồng bảy đỗi vậy!”, “Nghe ba chớp ba nháng chẳng hiểu gì hết!” hay “Coi chừng ba sớn ba sác bỏ quên đồ đó!” Những cách nói ấy đã ăn sâu vào lời ăn tiếng nói của người dân Tây Nam Bộ, vừa tạo nhịp điệu tự nhiên, vừa làm cho câu chuyện trở nên sinh động và giàu sắc thái biểu cảm. Thế nhưng, với những ai chưa quen với phương ngữ Nam Bộ, những cách nói này dễ mang cảm giác bối rối bởi từ ngữ lạ tai khiến người nghe khó đoán được ý nghĩa. Nhìn chung, dù mỗi cụm từ đều mang một sắc thái biểu đạt riêng và được dùng trong những ngữ cảnh khác nhau nhưng đều có điểm chung là giàu tính khẩu ngữ, nhịp điệu hài hòa dễ gây ấn tượng với người nghe. Vậy thực chất “ba chớp ba nháng”, “ba đồng bảy đỗi” và “ba sớn ba sác” được dùng theo nghĩa thế nào?
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM | AN GIANG NÚI RỘNG SÔNG DÀI BIỂN LỚN
Sự kiện 1698 với việc Nguyễn Hữu Cảnh xác lập quyền cai trị của Chúa Nguyễn đối với vùng Đồng Nai, Sài Gòn thì sự kiện 1757 đã xác lập quyền cai trị của Chúa Nguyễn đối với cả vùng đồng bằng sông Cửu Long từ Nam Sài Gòn đến Châu Đốc, Hà Tiên và tận mũi Cà Mau.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “RÀNH SÁU CÂU” - CẢ MỘT TRỜI VỌNG CỔ TRONG LỜI KHEN CỦA NGƯỜI NAM BỘ
Trong tiếng nói Nam Bộ, “rành sáu câu” là cách nói dùng để chỉ người hiểu rõ một việc, nắm chắc đầu đuôi, khó bị qua mặt. Cụm từ này có gốc từ sinh hoạt vọng cổ, cải lương, rồi đi vào lời ăn tiếng nói hằng ngày như một cách khen người rành việc, biết chuyện.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: TỪ “KIA” ĐẾN “KÌA, KỈA, KÍA, KỊA” - CHỈ LÀ NHỮNG BIẾN ÂM NGẪU NHIÊN HAY LÀ MỘT NÉT RIÊNG CỦA TIẾNG NÓI NAM BỘ?
Trong lời ăn tiếng nói hằng ngày của người Nam Bộ, chắc hẳn không ít lần bà con mình nghe được những cách nói như “hôm kỉa”, “bữa kía”, hay thậm chí “ngày kịa” và tự hỏi: Rốt cuộc đó là ngày nào? Bởi nếu chỉ quen với cách nói “hôm kia” trong tiếng Việt phổ thông, nhiều người sẽ nghĩ những cách nói như “kìa, kỉa, kìa, kía, kịa” chỉ là những cách phát âm nghe cho vui tai của từ “kia”. Nhưng thật ra, trong phương ngữ Nam Bộ những từ ấy không chỉ là những biến âm thú vị mà còn mang nhiều ý nghĩa biểu đạt khác.
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | HỘI QUÁN TAM SƠN - DI TÍCH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT GIỮA LÒNG CHỢ LỚN
Hội quán Tam Sơn tọa lạc tại 118 đường Triệu Quang Phục, phường Chợ Lớn, TP.HCM, đây là trụ sở của di dân người Hoa quê ở Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Hoa. Tam Sơn là ba ngọn núi Bình Sơn, Cửu Tiên Sơn, Việt Vương Sơn ở Phúc Châu.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “HẠNG CÁ KÈO” - TƯỞNG CHUYỆN CÁ HÓA RA CHUYỆN NGƯỜI
Nghe đến cụm từ “hạng cá kèo”, không ít người sẽ ngạc nhiên nghĩ rằng cá kèo thì ai cũng biết, nhưng cá kèo mà cũng có “hạng” nữa sao. Thoạt nghe, đây chỉ là một cách nói vui tai của người Nam Bộ. Thế nhưng đằng sau cách nói dân dã ấy lại là cả một câu chuyện thú vị về những đêm hát xưa, về đời sống văn hóa bình dân và đặc biệt là lối quan sát hóm hỉnh, giàu hình tượng của người dân miền sông nước.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: NGƯỜI NAM BỘ ĐÃ KHIẾN CHỮ “NHỎ” TRỞ NÊN THÚ VỊ NHƯ THẾ NÀO?
Trong tiếng Việt, để nói về “cái nhỏ”, người ta thường nghĩ ngay đến những từ quen thuộc như “nhỏ”, “bé”, “bé tí”, “nhỏ xíu”,… Nhưng khi bước vào thế giới ngôn ngữ của người Nam Bộ, cái “nhỏ” ấy bỗng trở nên sinh động hơn với hàng loạt cách nói giàu hình ảnh. Để thấy rõ sự sáng tạo và cái duyên trong lời ăn tiếng nói của người Nam Bộ, có thể tìm hiểu thông qua một số cách diễn đạt về cái “nhỏ” như sau:
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | ĐÌNH THẦN THẮNG TAM - DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA BÊN BỜ PHỐ BIỂN VŨNG TÀU
Khu di tích Đình Thắng Tam tọa lạc tại số 77A, đường Hoàng Hoa Thám, phường Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh. Cũng như những thiết chế đình làng Nam Bộ khác, đình được hình thành phục vụ cho nhu cầu tín ngưỡng của người dân, gắn liền với sự hình thành làng xã nơi đây và trở thành một biểu tượng văn hóa của Bà Rịa – Vũng Tàu lúc bấy giờ.
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | HỘI QUÁN MINH HƯƠNG - DẤU ẤN VĂN HÓA NGƯỜI MINH HƯƠNG GIỮA LÒNG ĐÔ THỊ
Hội quán Minh Hương (hay còn gọi là đình Minh Hương Gia Thạnh) hiện nay tọa lạc tại số 308 đường Trần Hưng Đạo, phường Chợ Quán, thành phố Hồ Chí Minh. Vào năm 1993, ngôi đình này được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia.
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | VỀ VĨNH LONG (TRÀ VINH CŨ) NGHE KỂ CHUYỆN MINH ĐỨC NHO GIÁO ĐẠI ĐẠO
Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, để vượt qua nỗi thống khổ của thời kỳ thuộc địa, nhiều vận động tôn giáo cứu thế nổi lên ở Nam Bộ, trong đó có Minh Đức Nho Giáo Đại Đạo, một hiện tượng tích hợp triết lý Phật giáo, Đạo giáo, tôn giáo dân gian và Cao Đài giáo trên nền tảng Nho giáo.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “TỔ BÀ CHẢNG”, “TỔ BÀ DỀNH”, “TỔ BÀ NÁI” - BỰ GÌ MÀ BỰ DỮ VẬY TRỜI!
Trong tiếng nói Nam Bộ, gặp cái gì to quá, bự quá, người ta đâu chỉ nói “bự lắm” là xong. Nhiều khi bà con mình nói nghe đã miệng hơn, như “tổ bà chảng”, “tổ bà dềnh”, “tổ bà nái”. Nghe một phát là biết liền, cái đó bự quá chừng, quá cỡ bình thường.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “HẠN BÀ CHẰN” - NGHE NHƯ CHUYỆN DÂN GIAN, HÓA RA LÀ CHUYỆN THỜI TIẾT
Đang giữa mùa mưa, trời bỗng đứng nắng chang chang suốt nhiều ngày liền. Ruộng đồng thì khô rang, người lớn nhìn trời rồi thở dài: “Tới hạn bà chằn rồi!”. Nghe cái tên vừa lạ vừa có chút “rờn rợn” ấy khiến nhiều người cứ tưởng đó là câu chuyện dân gian nào đó ở phương Nam. Nhưng thật ra, “hạn bà chằn” lại là một cách gọi rất độc đáo của người Nam Bộ để chỉ một hiện tượng thời tiết quen thuộc. Vậy “bà chằn” là ai, và vì sao một đợt nắng hạn giữa mùa mưa lại mang cái tên đặc biệt đến vậy?
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “BÀ CỐ LUỸ BÀ CỐ LAI”, “NĂM THÌN BÃO LỤT” - XƯA LẮM RỒI, AI MÀ NHỚ CHO NỔI
Trong tiếng nói Nam Bộ, khi muốn nói một chuyện gì đó đã quá lâu, quá cũ người ta không nhất thiết phải dùng những mốc thời gian rõ ràng. Đôi khi, chỉ cần một câu nói dân dã như “từ thời bà cố luỹ bà cố lai” hay “hồi năm Thìn bão lụt” người nghe đã hiểu ngay chuyện ấy xưa lắm rồi.
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM: THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HÔM NAY HỢP NHẤT TỪ TỈNH NÀO?
Hồ Chí Minh từ lâu đã được biết đến như một trung tâm kinh tế - văn hóa lớn của cả nước, nơi hội tụ nhiều lối sống, văn hóa và con người từ khắp mọi miền. Trải qua từng giai đoạn phát triển, thành phố không ngừng thay đổi để thích nghi và vươn lên, và trong bối cảnh hiện nay, một diện mạo mới đang dần hình thành.
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM: TP. ĐỒNG NAI - VƯƠN TẦM PHÁT TRIỂN, ĐẸP HOÀI MAI SAU
Miền Đông Nam Bộ đang đón chờ một bước chuyển mình lịch sử với sự hình thành của một siêu đô thị đầy hứa hẹn. TP. Đồng Nai mới – kết tinh từ sự sáp nhập giữa Đồng Nai và Bình Phước nơi đây không chỉ là sự hợp nhất về địa giới, mà còn là cú hích tạo nên vị thế chiến lược tầm cỡ.
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM: TÂY NINH - TỪ VÙNG BIÊN YÊN BÌNH ĐẾN TRỤC NỐI CHIẾN LƯỢC CỦA ĐÔNG NAM BỘ
Bà con mình đã bao giờ nghĩ về Tây Ninh chưa? Nếu trong tâm trí bà con, nơi đây vẫn là một tỉnh biên giới hiền hòa, lặng lẽ nằm bên cạnh sự náo nhiệt của TP.HCM thì giờ đây Tây Ninh đã đổi khác đi rất nhiều, trở thành một trong những bức tranh kinh tế sôi động của vùng đất phía Nam.
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM: NAM BỘ CHUYỂN MÌNH - ĐẤT VẼ LẠI ĐƯỜNG BIÊN, LÒNG VẪN RIÊNG CHẤT PHÁC
Nam Bộ mình hồi nào tới giờ vẫn vậy, luôn là vùng đất của những cuộc hành trình và sự đổi mới không ngừng. Người Nam Bộ không sợ thay đổi, ngược lại, họ đón nhận nó như cách phù sa hằng năm vẫn tràn về bồi đắp cho những dải cù lao.
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM: ĐÔNG NAM BỘ HÔM NAY - MỘT CẤU TRÚC MỚI, MỘT BẢN SẮC KHÔNG ĐỔI
Trong tiến trình đổi mới và hội nhập, Đông Nam Bộ đã có những đổi thay rõ rệt về địa giới hành chính. Song, vượt lên trên biến đổi ấy thì vẫn có một điều bền bỉ không đổi, đó là văn hóa và tính cách phóng khoáng, cởi mở, nhanh nhạy của con người miền Đông.
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM: ĐỔI THAY DIỆN MẠO, VẸN NGUYÊN CỐT CÁCH
Trong bối cảnh Nam Bộ đang có sự thay đổi trong việc sắp xếp, tổ chức lại bộ máy hành chính và điều chỉnh về địa giới ở nhiều tỉnh nhằm phù hợp với yêu cầu phát triển mới, diện mạo vùng đất phương Nam dần trở nên tinh gọn, năng động hơn, các đô thị mở rộng và không gian kinh tế cũng được tái định hình. Tuy nhiên, dù ranh giới trên bản đồ có dịch chuyển hay tên gọi địa danh có đổi thay, thì những giá trị văn hóa đặc trưng của Nam Bộ, từ nếp sống phóng khoáng, nghĩa tình đến bản sắc sinh hoạt cộng đồng vẫn được gìn giữ bền bỉ, trở thành sợi dây gắn kết con người qua mọi biến động của thời cuộc.
HÀNH TRÌNH VỀ MIỀN THẤT SƠN ĐẦU THẾ KỶ XX CÙNG TÁC GIẢ NGUYỄN VĂN HẦU: VỀ THẤT SƠN NGHE KỂ CHUYỆN BÀ CHÚA XỨ LINH THIÊNG
Nửa tháng trôi qua trong miền Thất Sơn để lại những dư âm trong lòng tác giả Nguyễn Văn Hầu cùng những trải nghiệm vừa linh thiêng vừa mang đậm tinh thần văn hóa của người dân Nam Bộ. Với đời sống gần gũi với thiên nhiên và các câu chuyện tâm linh được lưu truyền qua nhiều thế hệ, miếu Bà Chúa Xứ đã trở thành điểm tựa niềm tin cho bao người dân.
HÀNH TRÌNH VỀ MIỀN THẤT SƠN: XÓM CHĂM CHÂU GIANG QUA NẾP SỐNG ĐẠO
Tiếp tục chuyến hành trình khám phá những nét văn hóa độc bản tại miệt Châu Giang, sau khi đã chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những ngôi nhà sàn vách ván. Ta bắt đầu đi sâu vào đời sống tâm linh, nơi mà giáo lý Hồi giáo gần như bao trùm lên mọi sinh hoạt của cộng đồng người Chăm. Không rộn ràng hay phô trương, nhịp sống nơi đây trôi qua trong sự tĩnh lặng của những buổi hành lễ và những quy tắc đạo đức được gìn giữ qua bao thế kỷ.
HÀNH TRÌNH VỀ MIỀN THẤT SƠN: NHÀ CỬA MIỆT CHÂU GIANG RA SAO?
Có dịp ghé thăm bến đò Châu Đốc khi nhìn sang bên kia sông Hậu, bà con sẽ dễ dàng bắt gặp một khung cảnh khác lạ. Giữa màu xanh của cây cối và những mái nhà lá thấp của người Việt, nổi bật lên là một xóm nhà sàn vách ván lợp ngói đỏ tươi nằm san sát nhau. Đó chính là xóm Châu Giang, nơi sinh sống của các cộng đồng người khác nhau như người Chăm, người Lào, người Việt tạo nên một sự đan xen văn hóa hài hòa giữa ba dân tộc người.
HÀNH TRÌNH VỀ MIỀN THẤT SƠN: HÀNH TRÌNH DI CƯ VÀ NGUỒN GỐC TÊN GỌI “XÓM CHÀ”
Lịch sử vùng đất An Giang không chỉ là dòng chảy của phù sa mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những cuộc di cư thăng trầm của cộng đồng người Chăm. Từ những biến động chính trị và chiến tranh trong quá khứ, họ đã chọn dừng chân, hòa nhập và tạo nên một sắc màu văn hóa độc bản bên dòng sông Hậu.
HÀNH TRÌNH VỀ MIỀN THẤT SƠN: ĐÔNG XUYÊN HAY LONG XUYÊN?
Trong hành trình ngược dòng về miền Thất Sơn, có một địa danh quen thuộc mà nhiều người từng nghe qua nhưng không phải ai cũng hiểu rõ: Đông Xuyên. Cái tên ấy từng xuất hiện trong nhiều tài liệu lịch sử, trong các ghi chép địa chí và cả trong những trang khảo cứu về vùng đất Nam Bộ. Thế nhưng ngày nay, khi nhắc đến nơi này, người ta lại quen thuộc hơn với tên gọi Long Xuyên.
Tin quan tâm
