CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “TỔ BÀ CHẢNG”, “TỔ BÀ DỀNH”, “TỔ BÀ NÁI” - BỰ GÌ MÀ BỰ DỮ VẬY TRỜI!

Theo Chuyện địa danh và chữ nghĩa Nam Bộ của Huỳnh Công Tín (2019) “tổ bà” có nghĩa là quá to, to quá mức bình thường. Từ đó có thêm mấy cách nói như “tổ bà chảng”, “tổ bà dềnh”, “tổ bà nái” để nhấn mạnh thêm cái sự to lớn ấy. Mấy từ này trong lời nói hằng ngày thường được dùng gần nghĩa nhau, tùy người quen miệng chữ nào thì nói chữ đó.

Ví dụ, thấy chiếc xe lớn đậu chắn hết đường, người ta nói: “Chiếc xe tổ bà chảng, đậu cái hết con lộ”. Hoặc thấy cái ghe bự quá, cũng có thể nói: “Cái ghe tổ bà dềnh, làm sao vô lọt con rạch”. Còn nồi bánh nhiều quá, ăn hoài không hết, người ta lại nói: “Cái nồi tổ bà nái, nấu cả trăm bánh, chớ hổng ít đâu”.

Ngoài mấy tiếng trên, tiếng Nam Bộ còn có “tổ cha”, “tổ mẹ” thường dùng để nói cái gì to tướng, lớn dữ hoặc một chuyện gì đó nhiều quá mức theo cảm nhận của người nói. Chẳng hạn như nói “con sông tổ cha” hay “bao gạo tổ mẹ, ai mà vác cho nổi.” Mấy chữ này nghe mạnh miệng, nên thường dùng trong lúc nói chuyện thân quen, xuề xòa. Còn “tổ đãi” thì lại là chuyện khác mà Thư viện sẽ bật mí cho bà con ở kỳ sau.

-----

Nội dung: Phùng Vịnh

Minh họa: Phùng Vịnh

Nguồn tham khảo: Huỳnh Công Tín (2019). Chuyện địa danh và chữ nghĩa Nam Bộ. NXB Văn hoá - Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh.