CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: NGƯỜI NAM BỘ ĐÃ KHIẾN CHỮ “NHỎ” TRỞ NÊN THÚ VỊ NHƯ THẾ NÀO?

Trong phương ngữ Nam Bộ, “nhỏ rức” thường dùng để chỉ những sự vật tuy nhỏ nhưng cân đối, đều đặn nên nhìn rất vừa mắt. Chẳng hạn như câu: “Cô nàng có cặp chân mày nhỏ rức nhìn có duyên quá”. Ở đây, cái nhỏ không gợi cảm giác thiếu hụt mà trái lại còn làm nổi bật nét thanh tú, hài hòa. Chữ “rức” vì thế mang theo sắc thái khen ngợi nhẹ nhàng và thiện cảm.

Nếu “nhỏ rức” thiên về sự cân đối thì “nhỏ chíu” lại nhấn mạnh mức độ bé xíu, nhỏ hơn nhiều so với kích thước thông thường. Ví dụ: “Cái quạt nhỏ chíu mà quạt cũng mát chớ bộ”. Chữ “chíu” khiến người nghe dễ hình dung đến một vật nhỏ xinh nhưng vẫn hữu dụng tạo nên cảm giác gần gũi và có phần dí dỏm trong cách nói thường ngày.

Trong khi đó, “nhỏ híu” không chỉ diễn tả kích thước mà còn gợi nét đáng yêu, dễ thương. Người Nam Bộ thường dùng từ này để nói về trẻ con hoặc những vật bé nhỏ tạo cảm giác trìu mến. Chẳng hạn như người ta thường khen em bé là: “Em bé nhỏ híu nhìn dễ thương thiệt” để thể hiện sự yêu thương.

Khác với những cách nói trên, “nhỏ rí” lại thường được dùng để chỉ mức độ nhỏ đến mức khó nhận thấy hoặc khó nghe thấy. Chẳng hạn: “Nó nói chuyện nhỏ rí, ai mà nghe cho được”. Từ “rí” làm cho người nghe cảm nhận được cái nhỏ ở mức tối đa, gần như không nghe rõ hoặc nhìn không thấy.

Những cách diễn đạt ấy cho thấy sự tinh tế và giàu hình ảnh trong lời ăn tiếng nói của người Nam Bộ. Với lối giao tiếp mộc mạc, tự nhiên nhưng đầy cảm xúc, người miền Nam thường thêm âm láy hay biến đổi âm thanh để lời nói trở nên mềm mại và sinh động hơn. Chỉ từ một chữ “nhỏ”, họ đã tạo nên biết bao cách diễn đạt như “nhỏ chíu”, “nhỏ híu”, “nhỏ rí”, mỗi từ lại mang một sắc thái riêng. Chính những cách nói tưởng chừng bình dị ấy đã góp phần làm nổi bật nét chân chất, hóm hỉnh và giàu tình cảm của con người phương Nam, đồng thời tạo nên vẻ phong phú, thú vị cho tiếng Việt.

-----

Nội dung: Anh Thư

Minh họa: Danh Đại

Nguồn tham khảo: Huỳnh Công Tín (2009). Từ điển Từ ngữ Nam Bộ. NXB Chính trị Quốc gia