Hành trình điền dã về phương Nam
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | ĐÌNH THẦN THẮNG TAM - DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA BÊN BỜ PHỐ BIỂN VŨNG TÀU
Khu di tích Đình Thắng Tam tọa lạc tại số 77A, đường Hoàng Hoa Thám, phường Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh. Cũng như những thiết chế đình làng Nam Bộ khác, đình được hình thành phục vụ cho nhu cầu tín ngưỡng của người dân, gắn liền với sự hình thành làng xã nơi đây và trở thành một biểu tượng văn hóa của Bà Rịa – Vũng Tàu lúc bấy giờ.
Hành trình điền dã về phương Nam
HÀNH TRÌNH ĐIỀN DÃ VỀ PHƯƠNG NAM | HỘI QUÁN TAM SƠN - DI TÍCH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT GIỮA LÒNG CHỢ LỚN
Hội quán Tam Sơn tọa lạc tại 118 đường Triệu Quang Phục, phường Chợ Lớn, TP.HCM, đây là trụ sở của di dân người Hoa quê ở Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Hoa. Tam Sơn là ba ngọn núi Bình Sơn, Cửu Tiên Sơn, Việt Vương Sơn ở Phúc Châu.
Chuyện chữ nghĩa phương Nam
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM | KHI TỪ “BA” KHÔNG CÒN DÙNG ĐỂ ĐẾM - “BA CHỚP BA NHÁNG”, “BA ĐỒNG BẢY ĐỖI”, “BA SỚN BA SÁC”
Trong nhịp sống hằng ngày của cư dân vùng đất Nam Bộ, hẳn không ít lần bà con bắt gặp những câu như: “Nói gì mà ba đồng bảy đỗi vậy!”, “Nghe ba chớp ba nháng chẳng hiểu gì hết!” hay “Coi chừng ba sớn ba sác bỏ quên đồ đó!” Những cách nói ấy đã ăn sâu vào lời ăn tiếng nói của người dân Tây Nam Bộ, vừa tạo nhịp điệu tự nhiên, vừa làm cho câu chuyện trở nên sinh động và giàu sắc thái biểu cảm. Thế nhưng, với những ai chưa quen với phương ngữ Nam Bộ, những cách nói này dễ mang cảm giác bối rối bởi từ ngữ lạ tai khiến người nghe khó đoán được ý nghĩa. Nhìn chung, dù mỗi cụm từ đều mang một sắc thái biểu đạt riêng và được dùng trong những ngữ cảnh khác nhau nhưng đều có điểm chung là giàu tính khẩu ngữ, nhịp điệu hài hòa dễ gây ấn tượng với người nghe. Vậy thực chất “ba chớp ba nháng”, “ba đồng bảy đỗi” và “ba sớn ba sác” được dùng theo nghĩa thế nào?
Tọa độ phương Nam
TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM | AN GIANG NÚI RỘNG SÔNG DÀI BIỂN LỚN
Sự kiện 1698 với việc Nguyễn Hữu Cảnh xác lập quyền cai trị của Chúa Nguyễn đối với vùng Đồng Nai, Sài Gòn thì sự kiện 1757 đã xác lập quyền cai trị của Chúa Nguyễn đối với cả vùng đồng bằng sông Cửu Long từ Nam Sài Gòn đến Châu Đốc, Hà Tiên và tận mũi Cà Mau.
Chuyện chữ nghĩa phương Nam
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM | KHI TỪ “BA” KHÔNG CÒN DÙNG ĐỂ ĐẾM - “BA CHỚP BA NHÁNG”, “BA ĐỒNG BẢY ĐỖI”, “BA SỚN BA SÁC”
Trong nhịp sống hằng ngày của cư dân vùng đất Nam Bộ, hẳn không ít lần bà con bắt gặp những câu như: “Nói gì mà ba đồng bảy đỗi vậy!”, “Nghe ba chớp ba nháng chẳng hiểu gì hết!” hay “Coi chừng ba sớn ba sác bỏ quên đồ đó!” Những cách nói ấy đã ăn sâu vào lời ăn tiếng nói của người dân Tây Nam Bộ, vừa tạo nhịp điệu tự nhiên, vừa làm cho câu chuyện trở nên sinh động và giàu sắc thái biểu cảm. Thế nhưng, với những ai chưa quen với phương ngữ Nam Bộ, những cách nói này dễ mang cảm giác bối rối bởi từ ngữ lạ tai khiến người nghe khó đoán được ý nghĩa. Nhìn chung, dù mỗi cụm từ đều mang một sắc thái biểu đạt riêng và được dùng trong những ngữ cảnh khác nhau nhưng đều có điểm chung là giàu tính khẩu ngữ, nhịp điệu hài hòa dễ gây ấn tượng với người nghe. Vậy thực chất “ba chớp ba nháng”, “ba đồng bảy đỗi” và “ba sớn ba sác” được dùng theo nghĩa thế nào?
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “RÀNH SÁU CÂU” - CẢ MỘT TRỜI VỌNG CỔ TRONG LỜI KHEN CỦA NGƯỜI NAM BỘ
Trong tiếng nói Nam Bộ, “rành sáu câu” là cách nói dùng để chỉ người hiểu rõ một việc, nắm chắc đầu đuôi, khó bị qua mặt. Cụm từ này có gốc từ sinh hoạt vọng cổ, cải lương, rồi đi vào lời ăn tiếng nói hằng ngày như một cách khen người rành việc, biết chuyện.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: TỪ “KIA” ĐẾN “KÌA, KỈA, KÍA, KỊA” - CHỈ LÀ NHỮNG BIẾN ÂM NGẪU NHIÊN HAY LÀ MỘT NÉT RIÊNG CỦA TIẾNG NÓI NAM BỘ?
Trong lời ăn tiếng nói hằng ngày của người Nam Bộ, chắc hẳn không ít lần bà con mình nghe được những cách nói như “hôm kỉa”, “bữa kía”, hay thậm chí “ngày kịa” và tự hỏi: Rốt cuộc đó là ngày nào? Bởi nếu chỉ quen với cách nói “hôm kia” trong tiếng Việt phổ thông, nhiều người sẽ nghĩ những cách nói như “kìa, kỉa, kìa, kía, kịa” chỉ là những cách phát âm nghe cho vui tai của từ “kia”. Nhưng thật ra, trong phương ngữ Nam Bộ những từ ấy không chỉ là những biến âm thú vị mà còn mang nhiều ý nghĩa biểu đạt khác.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “HẠNG CÁ KÈO” - TƯỞNG CHUYỆN CÁ HÓA RA CHUYỆN NGƯỜI
Nghe đến cụm từ “hạng cá kèo”, không ít người sẽ ngạc nhiên nghĩ rằng cá kèo thì ai cũng biết, nhưng cá kèo mà cũng có “hạng” nữa sao. Thoạt nghe, đây chỉ là một cách nói vui tai của người Nam Bộ. Thế nhưng đằng sau cách nói dân dã ấy lại là cả một câu chuyện thú vị về những đêm hát xưa, về đời sống văn hóa bình dân và đặc biệt là lối quan sát hóm hỉnh, giàu hình tượng của người dân miền sông nước.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: NGƯỜI NAM BỘ ĐÃ KHIẾN CHỮ “NHỎ” TRỞ NÊN THÚ VỊ NHƯ THẾ NÀO?
Trong tiếng Việt, để nói về “cái nhỏ”, người ta thường nghĩ ngay đến những từ quen thuộc như “nhỏ”, “bé”, “bé tí”, “nhỏ xíu”,… Nhưng khi bước vào thế giới ngôn ngữ của người Nam Bộ, cái “nhỏ” ấy bỗng trở nên sinh động hơn với hàng loạt cách nói giàu hình ảnh. Để thấy rõ sự sáng tạo và cái duyên trong lời ăn tiếng nói của người Nam Bộ, có thể tìm hiểu thông qua một số cách diễn đạt về cái “nhỏ” như sau:
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “TỔ BÀ CHẢNG”, “TỔ BÀ DỀNH”, “TỔ BÀ NÁI” - BỰ GÌ MÀ BỰ DỮ VẬY TRỜI!
Trong tiếng nói Nam Bộ, gặp cái gì to quá, bự quá, người ta đâu chỉ nói “bự lắm” là xong. Nhiều khi bà con mình nói nghe đã miệng hơn, như “tổ bà chảng”, “tổ bà dềnh”, “tổ bà nái”. Nghe một phát là biết liền, cái đó bự quá chừng, quá cỡ bình thường.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “HẠN BÀ CHẰN” - NGHE NHƯ CHUYỆN DÂN GIAN, HÓA RA LÀ CHUYỆN THỜI TIẾT
Đang giữa mùa mưa, trời bỗng đứng nắng chang chang suốt nhiều ngày liền. Ruộng đồng thì khô rang, người lớn nhìn trời rồi thở dài: “Tới hạn bà chằn rồi!”. Nghe cái tên vừa lạ vừa có chút “rờn rợn” ấy khiến nhiều người cứ tưởng đó là câu chuyện dân gian nào đó ở phương Nam. Nhưng thật ra, “hạn bà chằn” lại là một cách gọi rất độc đáo của người Nam Bộ để chỉ một hiện tượng thời tiết quen thuộc. Vậy “bà chằn” là ai, và vì sao một đợt nắng hạn giữa mùa mưa lại mang cái tên đặc biệt đến vậy?
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “BÀ CỐ LUỸ BÀ CỐ LAI”, “NĂM THÌN BÃO LỤT” - XƯA LẮM RỒI, AI MÀ NHỚ CHO NỔI
Trong tiếng nói Nam Bộ, khi muốn nói một chuyện gì đó đã quá lâu, quá cũ người ta không nhất thiết phải dùng những mốc thời gian rõ ràng. Đôi khi, chỉ cần một câu nói dân dã như “từ thời bà cố luỹ bà cố lai” hay “hồi năm Thìn bão lụt” người nghe đã hiểu ngay chuyện ấy xưa lắm rồi.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “CÀ LƠ PHẤT PHƠ” - NGHE QUA LÀ HIỂU MỘT KIỂU NGƯỜI
Trong giao tiếp hằng ngày của người Nam Bộ, có những cách nói tưởng chừng đơn giản nhưng lại phản ánh khá rõ cách nhìn nhận con người. “Cà lơ phất phơ” là một cách gọi quen thuộc như vậy, thường được dùng khi nói về một kiểu sống thiếu sự ràng buộc, thiếu ổn định và không mấy nghiêm túc.
CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “CÀ RỀ, XÀ QUẦN, CÀ RỊCH CÀ TANG” CHẬM THÌ GỌI SAO CŨNG ĐƯỢC MÀ
Trong tiếng nói thường ngày ở Nam Bộ, cái “chậm” hiếm khi chỉ có một cách gọi cố định. Người ta có thể nói “cà rề”, “xà quần” hay “cà rịch cà tang” nghe thì tưởng giống nhau, nhưng mỗi từ lại mang một chút sắc thái riêng.
Tin quan tâm
