CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM | KHI TỪ “BA” KHÔNG CÒN DÙNG ĐỂ ĐẾM - “BA CHỚP BA NHÁNG”, “BA ĐỒNG BẢY ĐỖI”, “BA SỚN BA SÁC”

Theo Từ điển từ ngữ Nam Bộ của Huỳnh Công Tín (2009), “ba chớp ba nháng” là cách nói chỉ việc nghe hoặc nhìn không rõ, chỉ thoáng qua nên chưa nắm bắt đầy đủ sự việc. Chẳng hạn, khi một người chỉ nghe loáng thoáng câu chuyện rồi kể lại sai lệch, người Nam Bộ thường nhận xét: “Nghe ba chớp ba nháng rồi đi nói tùm lum.” Cách nói này hàm ý phê bình việc tiếp nhận thông tin hời hợt, thiếu đầy đủ nên dễ dẫn đến hiểu sai bản chất vấn đề. Trong khi đó, “ba đồng bảy đỗi” lại được dùng để nhận xét những người nói năng dài dòng, vòng vo, lan man mà không đi vào trọng tâm. Thay vì trình bày ngắn gọn, họ hết kể chuyện này lại sang chuyện khác, khiến người nghe khó theo dõi. Vì vậy, chỉ cần nhắc: “Nói ba đồng bảy đỗi quá, vô thẳng ý chính đi!” là đã đủ để bày tỏ mong muốn đối phương diễn đạt súc tích, rõ ràng hơn. Khác với hai cách nói trên, “ba sớn ba sác” thường miêu tả sự hấp tấp, cẩu thả, làm việc thiếu cẩn thận nên dễ xảy ra sai sót. Chẳng hạn, khi thấy ai vội vàng cầm nhầm đồ hoặc làm việc luộm thuộm, người lớn thường nhắc: “Đừng có ba sớn ba sác, coi chừng lấy lộn đồ người ta!” Qua đó, cách nói này vừa thể hiện sự nhắc nhở, vừa hàm ý khuyên người nghe nên cẩn trọng và chỉn chu hơn trong công việc cũng như sinh hoạt hằng ngày.

Điều đặc biệt ở những cách nói này là từ “ba” không còn mang nghĩa số đếm mà đã trở thành một thành tố tạo nhịp điệu, kết hợp với những từ có âm điệu gần gũi để tạo nên các cách diễn đạt cân đối, dễ nhớ và giàu sức biểu cảm. Chính sự sáng tạo ấy đã giúp người Nam Bộ hình thành nên nhiều tổ hợp từ ngữ độc đáo, vừa ngắn gọn, giàu hình ảnh lại vừa thể hiện sắc thái biểu cảm tinh tế trong giao tiếp. Những cách nói như “ba chớp ba nháng”, “ba đồng bảy đỗi” hay “ba sớn ba sác” vì thế không chỉ làm cho lời ăn tiếng nói thêm sinh động, hóm hỉnh mà còn góp phần tạo nên nét riêng của phương ngữ Nam Bộ trong kho tàng từ ngữ tiếng Việt.

Bà con mình còn biết những cách nói nào có chữ “ba” nghe vừa lạ tai vừa thú vị trong phương ngữ Nam Bộ nữa hông? Hãy chia sẻ cùng Thư viện và đừng quên theo dõi Fanpage Thư viện số Nguyễn An Ninh để đón chờ thêm nhiều chuyên đề thú vị về Nam Bộ.

-----

Nội dung: Anh Thư

Minh họa: Bảo Trân

Nguồn tham khảo: Huỳnh Công Tín (2009). Từ điển Từ ngữ Nam Bộ. NXB Chính trị Quốc gia