CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: NGHE CHO BIẾT, HIỂU CHO THƯƠNG

Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện truyền đạt thông tin mà còn nơi lưu giữ hơi thở của từng vùng đất và nếp sống của mỗi cộng đồng. Do đó, khi đặt chân đến những vùng đất khác nhau trên đất nước bà con sẽ thấy được rằng mỗi nơi đều có những cách nói rất riêng mà chỉ cần nghe qua là có thể nhận ra giọng điệu và tính cách của con người nơi ấy.

“Nhà nó ở tuốt trong hóc bà tó!” hay “Đi đâu mà vô hóc bà tó dữ vậy?” Đây là những câu nói khá quen thuộc trong lời ăn tiếng nói của người Nam Bộ. Chỉ cần nghe qua, người ta đã hình dung liền đến một nơi hẻo lánh, khuất nẻo, ít người lui tới. Thế nhưng, hóc bà tó có phải là một địa danh hay chỉ là cách nói dân gian?

Trong nhịp sống hằng ngày của cư dân vùng đất Nam Bộ, hẳn không ít lần bà con bắt gặp những câu như: “Nói gì mà ba đồng bảy đỗi vậy!”, “Nghe ba chớp ba nháng chẳng hiểu gì hết!” hay “Coi chừng ba sớn ba sác bỏ quên đồ đó!” Những cách nói ấy đã ăn sâu vào lời ăn tiếng nói của người dân Tây Nam Bộ, vừa tạo nhịp điệu tự nhiên, vừa làm cho câu chuyện trở nên sinh động và giàu sắc thái biểu cảm. Thế nhưng, với những ai chưa quen với phương ngữ Nam Bộ, những cách nói này dễ mang cảm giác bối rối bởi từ ngữ lạ tai khiến người nghe khó đoán được ý nghĩa. Nhìn chung, dù mỗi cụm từ đều mang một sắc thái biểu đạt riêng và được dùng trong những ngữ cảnh khác nhau nhưng đều có điểm chung là giàu tính khẩu ngữ, nhịp điệu hài hòa dễ gây ấn tượng với người nghe. Vậy thực chất “ba chớp ba nháng”, “ba đồng bảy đỗi” và “ba sớn ba sác” được dùng theo nghĩa thế nào?

Có khi nào bà con nghe người miền Nam nhận xét ai đó: “Cha nội đó rít lắm!”, “Ông đó rít chúa!” hay “Rít như kẹo kéo!” chưa?