CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: “CÀ RỀ, XÀ QUẦN, CÀ RỊCH CÀ TANG” CHẬM THÌ GỌI SAO CŨNG ĐƯỢC MÀ

Theo Từ điển Từ ngữ Nam Bộ của Huỳnh Công Tín (2009), đây đều là những cách nói chỉ trạng thái chậm chạp trong hành động. Tuy vậy, trong đời sống hằng ngày, ranh giới giữa chúng không phải lúc nào cũng được phân biệt rạch ròi.

Có người nói “cà rề” để chỉ làm việc lâu la, chậm rãi. Có lúc lại buột miệng “xà quần” khi thấy ai đó cứ quanh quẩn chưa xong việc. Khi khác, “cà rịch cà tang” được dùng để diễn tả cái chậm rãi đến mức khoan thai, lề mề đến độ chần chừ. Nhưng cũng không hiếm trường hợp, mấy từ này được dùng lẫn qua lại, tùy theo thói quen hoặc cảm xúc lúc nói.

Chính cái sự “xài sao cũng được” đó lại là một nét đặc trưng thú vị. Người nói không quá đặt nặng việc phải chọn đúng từ theo nghĩa chuẩn, mà ưu tiên cảm giác tự nhiên, thuận miệng. Nghĩ tới chữ nào thì nói chữ đó, miễn người nghe hiểu được cái “chậm” đang muốn nói tới.

Vì vậy, “cà rề”, “xà quần”, hay “cà rịch cà tang” không chỉ là những từ miêu tả, mà còn phản ánh cách người Nam Bộ sử dụng ngôn ngữ: linh hoạt, tự nhiên và đôi khi rất… tùy hứng.

-----

Nội dung: Phùng Vịnh

Minh họa: Phùng Vịnh

Nguồn tham khảo: Huỳnh Công Tín (2009). Từ điển Từ ngữ Nam Bộ. NXB Chính trị Quốc gia