CHUYỆN CHỮ NGHĨA PHƯƠNG NAM: TỪ “KIA” ĐẾN “KÌA, KỈA, KÍA, KỊA” - CHỈ LÀ NHỮNG BIẾN ÂM NGẪU NHIÊN HAY LÀ MỘT NÉT RIÊNG CỦA TIẾNG NÓI NAM BỘ?

Theo Chuyện địa danh và chữ nghĩa Nam Bộ của Huỳnh Công Tín (2019), “kia” là từ dùng để chỉ một địa điểm, một thời gian hoặc một đối tượng mà người nói muốn nhắc đến và người nghe có thể hiểu được nhờ vào ngữ cảnh của câu nói hoặc dựa vào sự ngầm hiểu giữa người nói và người nghe. Ở trường hợp dùng để chỉ thời gian, “kia, kìa, kỉa, kía, kịa” được dùng để chỉ thời điểm đã diễn ra, thuộc quá khứ. Như nói hôm kia thì được ngầm hiểu theo trình tự là hôm nay (ngày đang nói), trước hôm nay một ngày là hôm qua và trước hôm qua một ngày là hôm kia. Chẳng hạn, nếu hôm nay là thứ sáu thì hôm qua là thứ năm còn hôm kia sẽ là thứ tư.

Điều thú vị là người Nam Bộ dường như vẫn chưa muốn dừng lại ở từ “kia” bởi sau hôm kia, người ta còn có thể nói hôm kìa, hôm kỉa, hôm kía, thậm chí hôm kịa. Những từ này được xem là các biến âm của “kia” được dùng để chỉ những ngày tiếp theo sau ngày kia, có nghĩa là những ngày lùi xa hơn về quá khứ. Tuy nhiên, trong giao tiếp thực tế, các biến âm này không phải là hệ thống dùng để chỉ ngày cố định. Người Nam Bộ thường dùng khá linh hoạt, phần lớn chúng sẽ được sử dụng để gợi cảm giác sự việc đã xảy ra từ lâu, lâu đến mức chẳng ai còn nhớ chính xác là ngày nào. Ví dụ: “Bức hình đó chụp ngày kỉa, ngày kịa lận rồi, ai mà nhớ nổi!”

Có thể thấy, chỉ với một từ “kia” quen thuộc, người Nam Bộ đã tạo nên cả một chuỗi cách nói giàu sắc thái, vừa linh hoạt trong cách dùng, vừa phản ánh lối giao tiếp hóm hỉnh, phóng khoáng của cư dân miền sông nước. Điều này không chỉ góp phần tạo nên sự phong phú cho hệ thống phương ngữ Nam Bộ nói riêng mà còn góp phần khẳng định sự đa dạng và giàu bản sắc của tiếng Việt nói chung.

Bà con mình còn biết những từ ngữ Nam Bộ nào nghe vui tai mà thú vị nữa hông? Hãy chia sẻ cùng Thư viện nhen! Và đừng quên theo dõi Fanpage Thư viện số Nguyễn An Ninh để đón chờ thêm nhiều chuyên đề thú vị về Nam Bộ nghen!

-----

Nội dung: Anh Thư

Minh họa: Phùng Vịnh

Nguồn tham khảo: Huỳnh Công Tín (2009). Từ điển Từ ngữ Nam Bộ. NXB Chính trị Quốc gia