HÀNH TRÌNH VỀ MIỀN THẤT SƠN: NGÀNH LÚA GẠO NAM KỲ CUỐI THẾ KỈ XIX RƠI VÀO TAY AI?

Thế nhưng cuối thế kỷ XIX, Nam Kỳ rơi vào tay người Pháp và biến thành một vùng kinh tế thuộc địa điển hình. Lúa gạo vẫn là lĩnh vực then chốt, ghe chở lúa xuôi ngược tấp nập, coi bộ trúng mùa trúng giá. Nhưng phần lợi lộc béo bở như vậy lại không thuộc về bà con bản xứ…

Ban đầu, người Việt không mấy chú trọng đến đầu tư xây dựng nhà máy xay xát. Đến khoảng năm 1869 – 1870, một số hãng Pháp như Spooner Renard và ông Cahuzac thử nghiệm xuất khẩu gạo, đồng thời dựng hai nhà máy xay tại Chợ Lớn (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh). Thấy việc buôn bán có lời dữ lắm, giới thương nhân người Hoa liền hùn vốn, mở thêm tám nhà máy nữa, rồi lần lượt mua lại luôn hai cơ sở của người Pháp.

Đến năm 1915, toàn bộ mười nhà máy xay lúa lớn ở Chợ Lớn đều nằm trong tay người Hoa. Họ kiểm soát trọn chuỗi giá trị: thu mua lúa, xay xát, lưu kho và xuất cảng. Trong khi đó, người Việt chỉ bắt đầu lập nhà máy xay lúa quy mô nhỏ và phân tán ở các tỉnh lẻ. Phần đông nông dân vẫn quanh quẩn ở khâu sản xuất thô, làm cực mà lời lãi chẳng bao nhiêu.

Từ một nghề ruộng đồng chân chất, lúa gạo Nam Kỳ đã trở thành mặt hàng xuất khẩu chiến lược. Hạt gạo theo ghe ra biển lớn, nhưng đồng tiền lời lại chảy về túi người Huê kiều, để bà con làm ruộng vẫn quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”.

Nguyễn Văn Hầu (2025). Nửa tháng trong miền Thất Sơn. Nxb Trẻ

-------

Nội dung: Ngọc Bích

Minh họa: Trần Chi

Nguồn tham khảo: (Nguyễn Văn Hầu. 2025. Nửa tháng trong miền Thất Sơn. NXB Trẻ) 

Nguồn ảnh: Báo Kinh tế & Đô thị