Thứ Bảy, 18/10/2025
Lúa ma vùng Đồng Tháp Mười - PGS. TS Lê Anh Tuấn
Vùng đồng lụt Đồng Tháp Mười có một loại lúa hoang dã đặc thù của châu thổ Cửu Long, đó là lúa ma (Oryza rufipogon), có người gọi là lúa trời, lúa hoang. Cây lúa có thể dài hơn 3 mét, hột lúa cứng, có cọng râu rất dài. Các nhà sinh thái nói đây là cách tự vệ của lúa, nhằm giảm nguy cơ bị chim, cá ăn. Cọng râu dài và cứng làm vướng cổ chim hoặc cá. Hột lúa chín rụng vào nửa đêm về sáng. Hột lúa có thể nằm im dưới lớp phù sa, đợi cơ hội nảy mầm cho một chu kỳ sống mới.
Sở dĩ gọi là “lúa ma”, vì ông bà ta ngày xưa, thời mở cõi khai hoang, khám phá ra giống lúa này mọc trong đồng trũng mùa nước nổi, cây lúa mọc dài theo đà “nổi” của nước mùa lũ sông Mekong từ Cam Bốt tràn đồng về nơi đây. Người dân muốn “gặt” loại lúa này, phải thức dậy từ 2 giờ sáng, bơi ghe đến vùng ngập lũ, dùng cây sào tre dài, đập vào cây lúa sao cho hột rơi vào ghe. Hình ảnh, lúc 2 - 3 giờ sáng, người dân nghèo bơi ghe, đầu ghe treo cây đèn bão leo lét, bóng người đập lúa bên be ghe lạch cạch, nhìn từ xa giống như các bóng ma. Do vậy, người dân gọi luôn giống lúa này là “lúa ma”.
Cách gọi này, giống như các chợ mua bán vào nửa đêm về sáng, được gọi là “chợ âm phủ”. Ở Huế, có một tiệm ăn ngày xưa, thiếu ánh sáng, đốt đèn leo lét, được gọi là “quán cơm âm phủ”, lâu ngày thành tên gọi nổi tiếng đến bây giờ, dù quán được nâng cấp sáng sủa hơn nhưng tên Âm phủ vẫn được giữ. Không biết cư dân xưa đến vùng này, gọi lúa ma cũng từ vùng Quảng Thừa không.
Lúa ma hiện đang được bảo tồn như một loại gen quý, nếu được lai tạo với giống cao sản khác, sẽ có được một giống lúa vừa thích ứng mùa mưa ngập úng, chịu được phèn chua, kháng bệnh rất tốt, không cần bón phân xịt thuốc, vừa cho năng suất tốt hơn và chất lượng cơm ngon hơn.
Tin quan tâm
SỰ KIỆN ONLINE: Chuỗi chương trình Triển lãm - Trưng bày - Trò chuyện - Trải nghiệm Văn minh lúa nước đồng bằng sông Cửu Long
SỰ KIỆN ONLINE: Chuỗi chương trình Triển lãm - Trưng bày - Trò chuyện - Trải nghiệm Gốm Nam Bộ - Dấu ấn trăm năm
Tin liên quan
TRIỂN LÃM ẢNH CHỦ ĐỀ: HỘI ĐUA BÒ TRUYỀN THỐNG CHÙA RÔ NĂM 2026 - SẮC MÀU SEN ĐÔN TA VÙNG BẢY NÚI
Người Khmer có mặt ở Nam Bộ từ thế kỷ VII, sau biến cố của nước Chân Lạp. Đến thế kỷ VIII, Chân Lạp chia thành Lục Chân Lạp (thuộc Cao Miên) và Thủy Chân Lạp (thuộc miền Nam Việt Nam). Tại An Giang, người Khmer tập trung đông nhất ở Tri Tôn và Tịnh Biên (vùng Bảy Núi), nơi đồng bằng xen lẫn núi nên việc canh tác cần sức kéo của bò. Từ lâu, bà con có tập quán đổi công, các đôi bò lần lượt kéo xe, cày, bừa cho từng nhà. Sau những giờ lao động, các chủ bò ngồi lại trò chuyện và thách đấu xem đôi bò của ai khỏe hơn, từ đó hình thành Hội đua bò như ngày nay. Lễ hội diễn ra vào đúng dịp Sen Đôn Ta, lễ cúng ông bà tổ tiên của người Khmer. Hội đua bò vì thế cũng gắn với nếp sống tín ngưỡng và ký ức nông nghiệp của người dân.
Xem chi tiết
SỰ KIỆN ONLINE: NGUYỄN AN NINH - DI SẢN ĐỂ LẠI
Với tinh thần tri ân tiền nhân, Thư viện số Nguyễn An Ninh - Chuyên đề Nam Bộ xin giới thiệu đến quý bạn đọc chuỗi hoạt động nhân kỷ niệm 126 năm ngày sinh Chí sĩ Nguyễn An Ninh (15/9/1900 - 15/9/2026) và kỷ niệm 3 năm thành lập Thư viện số Nguyễn An Ninh - Chuyên đề Nam Bộ với chủ đề “Chí sĩ Nguyễn An Ninh - Di sản để lại”. Chuỗi hoạt động được thực hiện với đa dạng hình thức như triển lãm chuyên đề, các buổi trò chuyện, thăm nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh… góp phần giúp bạn đọc hiểu thêm về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Nguyễn An Ninh, người trí thức dấn thân, nhà cách mạng kiên trung.
Xem chi tiết
SỰ KIỆN ONLINE: TRIỂN LÃM DẤU XƯA - NÉT MỚI: SẮC CƯỚI KHMER QUA DÒNG CHẢY THỜI GIAN
Xuất phát từ mong muốn lan tỏa, bảo tồn và tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc ấy, chuyên đề “SỰ KIỆN ONLINE: Triển lãm chuyên đề Văn hóa cưới hỏi của người Khmer Nam Bộ” được xây dựng như một không gian kết nối giữa tri thức học thuật, trải nghiệm văn hóa và công nghệ số. Thông qua hình thức trực tuyến, chương trình mang đến cho bạn đọc cơ hội khám phá toàn diện về quan niệm hôn nhân, diễn tiến các nghi lễ cưới truyền thống, những biến đổi trong đời sống hiện đại, đồng thời tiếp cận các tư liệu phong phú như sách số, sách nói, hình ảnh, bài viết truyền thông và các nội dung tương tác đa phương tiện.
Xem chi tiết
SỰ KIỆN HÈ ONLINE: DUNG DĂNG DUNG DẺ (MÙA 2) - VUI HÈ CÙNG GIA ĐÌNH BÁC BA PHI
Nếu mùa hè 2025, Dung Dăng Dung Dẻ khuất động Đường Sách TP.HCM bằng những trò chơi dân gian Nam Bộ, thì mùa hè này, mời các bạn nhỏ cùng Thư viện số Nguyễn An Ninh theo chân bốn bạn nhỏ Dung, Dăng, Dung, Dẻ về miệt Cà Mau để nghỉ hè với gia đình bác Ba Phi, nghe bác Ba kể những câu chuyện hấp dẫn về xứ sở này nghen.
Xem chi tiết