TỌA ĐỘ PHƯƠNG NAM | MÙA TRĂNG THÁNG TÁM - CHUYỆN NHỮNG CHIẾC LỒNG ĐÈN PHÚ BÌNH

Nhắc đến Trung Thu ở Sài Gòn xưa và nay, người ta khó lòng bỏ qua xóm lồng đèn Phú Bình - một xóm nghề thủ công truyền thống đã tồn tại hơn nửa thế kỷ qua.

Xóm nghề mang tên Phú Bình bởi những hộ làm lồng đèn nơi đây phần lớn là các gia đình Công giáo sinh sống tập trung tại giáo xứ Phú Bình. Theo nghiên cứu của Tôn Nữ Quỳnh Trân, nghề làm lồng đèn được những người Công giáo từ miền Bắc di cư vào Nam năm 1954, trong đó có một bộ phận giáo dân làng Báo Đáp (Nam Định) phục hồi tại vùng đất Sài Gòn như một nghề truyền thống của quê hương. Ngày nay, xóm nghề tọa lạc tại đường Lạc Long Quân, Phường Hòa Bình, TP.HCM (Quận 11 cũ).

Để làm nên một chiếc lồng đèn giấy kiếng, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn: từ ra nan, làm xương, ráp, cắt dán cho đến trang trí. Chính vì thế nên ngay từ sau Tết Nguyên đán, người nghệ nhân đã bắt đầu chuẩn bị nguyên liệu, ra nan; đến khoảng tháng 7 âm lịch thì công việc rộn ràng hơn để kịp cho mùa Trung Thu.

Lồng đèn Phú Bình có nhiều mẫu mã đa dạng, bắt mắt nhưng đặc trưng nhất vẫn là các hình truyền thống như ông sao, cá chép, đèn kéo quân, bươm bướm, thỏ, gà, heo,... với các màu sắc nổi bật tô điểm cho mùa lễ tết là đỏ, vàng, xanh lá, trắng. Những hình dáng quen thuộc ấy cũng gắn với nhiều biểu tượng trong văn hóa dân gian: ngôi sao 5 cánh tượng trưng cho ngũ hành; cá chép gợi chuyện vượt Vũ Môn, gửi gắm mong ước trẻ nhỏ học hành, vươn lên; thỏ ngọc gợi nhắc đến truyền thuyết cung trăng…

Qua bao mùa trăng, những chiếc lồng đèn giấy kiếng vẫn được làm ra từ tre lồ ô, giấy màu, hồ bột năng và bàn tay khéo léo của người thợ. Giữa phố phường Sài Gòn ngày một đổi thay, ánh đèn Phú Bình vẫn góp một sắc màu riêng cho mùa Trung Thu, giữ lại hình ảnh thân thuộc của những đêm rằm trong ký ức nhiều thế hệ.

-----

Nội dung: Yến Nhi

Minh họa: Finley Phạm

-----

Nguồn tham khảo:

1. Tôn Nữ Quỳnh Trân. (2002). Làng Nghề Thủ Công Truyền Thống Tại Thành Phố Hồ Chí Minh. NXB Trẻ.
2. Thùy Như. (2025). Lồng đèn: Dấu chỉ ánh sáng mùa Trung thu. Elle Decoration.