HÀNH TRÌNH VỀ MIỀN THẤT SƠN ĐẦU THẾ KỶ XX CÙNG TÁC GIẢ NGUYỄN VĂN HẦU: CỤ NGHÈ Ở NÚI SAM LÀ AI?

Hôm nay, Thư viện số Nguyễn An Ninh mời bà con mình cùng theo chân Nguyễn Văn Hầu, lần giở lại một chân dung đặc biệt của đất Châu Đốc.

Cụ Nghè ấy chính là Trương Gia Mô, tự Cúc Nông, hiệu Sư Thánh, sau đổi là Sư Quản. Quê ở Hương Điểm, tỉnh Bến Tre, sinh trong một gia đình có truyền thống học hành, làm quan nhưng nổi tiếng thanh liêm. Từ nhỏ, cụ đã sớm bộc lộ chí học, dù gia cảnh khó khăn vẫn nhất quyết không nhận sự giúp đỡ tiền bạc của người khác. Vẻ ngoài có phần lụng cụng, ít nói khiến nhiều người không để ý, nhưng bên trong lại là một tinh thần trong sạch và ý chí mạnh mẽ.

Lớn lên, cụ đỗ đạt, ra Huế làm quan. Năm 1892, ở cương vị Thừa phái bộ Công, cụ từng dâng điều trần đề xuất nhiều việc lớn như mở trường học, dịch sách Âu Tây, phát triển thực nghiệp, chấn chỉnh quan lại và sửa đổi hương tục. Tuy nhiên, những đề nghị ấy không được chấp nhận. Thất vọng trước thời cuộc, cụ xin từ quan, rời bỏ chốn quan trường.

Từ đó, cuộc đời cụ rẽ sang một hướng khác. Cụ sống phiêu bạt, xa lánh danh lợi, thậm chí có lúc như người ẩn dật. Những gì còn lại chỉ là vài tác phẩm viết bằng Hán văn và những dòng tâm sự đầy u uất:

“Sầu đong càng gạt lại càng đầy,

Cũng muốn khuây mà khó nỗi khuây!”

Cuối cùng, cụ tìm đến núi Sam như một nơi dừng chân. Và cũng chính tại đây, cụ chọn cách kết thúc cuộc đời mình. Người dân sau đó đem chôn cất cụ ở chân núi, phía sau nghĩa địa của người Triều Châu. Từ đó, hình ảnh “cụ Nghè núi Sam” trở thành một dấu tích vừa bi thương, vừa ám ảnh trong ký ức vùng đất này.

Câu chuyện về Trương Gia Mô (cụ Nghè núi Sam) không chỉ là chuyện một con người, mà còn phản chiếu tâm thế của một lớp trí thức trước biến động lịch sử. Qua những trang viết của Nguyễn Văn Hầu, miền Thất Sơn hiện lên không chỉ có núi non, mà còn chất chứa những số phận và ký ức chưa bao giờ nguôi.

Mời bà con mình tiếp tục đồng hành cùng chuyến hành trình về miền Thất Sơn, để khám phá thêm những câu chuyện về tên đất, tên người mà cho đến hôm nay vẫn còn nằm lại giữa núi rừng Bảy Núi.

Chuyên mục Hành trình về miền Thất Sơn đầu thế kỷ XX cùng tác giả Nguyễn Văn Hầu do Thư viện số Nguyễn An Ninh - Chuyên đề Nam Bộ xây dựng. Nội dung xây dựng dựa trên tác phẩm biên khảo Nửa tháng trong miền Thất Sơn của tác giả Nguyễn Văn Hầu do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành. Với mong muốn mang đến cho bà con cái nhìn chân thực về cuộc sống của người dân miền Thất Sơn (An Giang) những năm đầu thế kỷ XX.

Qua những di tích lịch sử - văn hóa độc đáo, những câu chuyện truyền thuyết, giai thoại lịch sử, những người anh hùng kiệt xuất và đặc biệt là nét sinh hoạt văn hóa của người dân địa phương.

-----

Nội dung: Anh Thư

Minh họa: Bảo Trân

Nguồn tham khảo: Nguồn: Nguyễn Văn Hầu. (2025). Nửa tháng trong miền Thất Sơn. NXB Trẻ.

Nguồn ảnh: CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ VNTRIP